خرید کفش دویدن از دیجی کالا
متفرقه

متابولیسم هوازی | متابولیسم بی‌هوازی در دویدن

نمودار تبدیل سرعت مسابقات استقامت دویدن
دکتر محمد آلی

بررسی علمی توسط: دکتر محمد آلی (دکترای فیزیولوژی)

بدن شما از دو نوع متابولیسم طی ورزش برای فراهم آوردن سوخت مورد نیاز ماهیچه هایتان استفاده می کند. در ادامه در مورد متابولیسم هوازی و متابولیسم بی‌هوازی مطالبی را یاد خواهید گرفت و اینکه چطور آنها کار می کنند و در هنگام ورزش نقش این متابولیسم‌ها به چه شکل است و به چه نحوی به تامین انرژی حین دویدن کمک می‌کنند.

متابولیسم بی‌هوازی از طریق سوختن کربوهیدرات‌ها در غیاب اکسیژن باعث ایجاد انرژی می‌شود. این اتفاق وقتی رخ می‌دهد که ریه‌های شما نمی‌توانند اکسیژن کافی به جریان خون وارد کنند  تا بتوانند خواسته‌های ماهیچه برای تولید انرژی را برآورده کنند. متابولیسم بی‌هوازی عموما فقط برای فعالیت‌های کوتاه‌مدت به کار گرفته می‌شود مانند وقتی که می‌خواهید به سرعت بدوید یا با سرعت رکاب بزنید و یا وزنه‌های سنگین بردارید و حرکات انفجاری-توانی انجام بدهید.

وقتی که اکسیژن کافی در جریان خون نباشد، گلوکوز و گلیکوژن نمی‌توانند به طور کامل به کربن‌دی‌اکسید و آب شکسته شوند. به جای آن، لاکتیک اسید تولید می شود که می تواند باعث کاهش عملکرد ماهیچه ها شود.

متابولیسم هوازی روشی است که در آن بدن انرژی‌اش را از احتراق کربوهیدرات‌ها، آمینواسیدها و چربی‌ها در حضور اکسیژن ایجاد می‌کند. احتراق به معنی سوختن است، که به معنی سوختن قندها، چربی‌ها و پروتئین برای تولید انرژی می‌باشد. متابولیسم هوازی برای تولید انرژی پایدار برای ورزش و دیگر عملکردهای بدن استفاده می شود. مثال هایی که می توان برای متابولیسم هوازی ذکر کرد شامل پیاده‌روی، دویدن، یا دوچرخه‌سواری با ریتم آرام و متوسط می باشد. دویدن در مناطق 1 (دوهای ریکاوری یا دوهای آسان) و 2 (دوهای سرعت مکالمه یا پایه) و 3 (دوهای آستانه لاکتات) و حتی مناطق 4 (دوهای VO2 max) هم نوعی دویدن هوازی هستند. هر چه شدت تمرین بالاتر برود، بدن به شکل بی‌هوازی هم انرژی تولید می‌کند به خصوص در دوهای انفجاری یا دوهای مناطق 4 و 5 (دوهای اسپرینت) ضربان قلب تمرینی.

طی متابولیسم هوازی و در شدت‌های پایین تمرینی مانند مناطق 1 و 2 تمرینی، چربی بیشتر برای تولید سوخت طی دویدن ترجیح داده می‌شود؛ اما هرچقدر سرعت بالاتر می رود، اولویت برای تولید انرژی به سمت کربوهیدرات سنگینی می‌کند.

بدن شما غالبا می تواند از هر دو متابولیسم هوازی و متابولیسم بی‌هوازی در حین فعالیت های ورزشی بهره ببرد و فععالیت‌هایی که انفجارهای کوتاه دارند مانند دویدن یا فوتبال یا بکستبال و تنیس از این نوع هستند.

متابولیسم چیست؟

متابولیسم به فرآیندهایی که بدن شما برای تجزیه مواد مغذی استفاده می کند اشاره دارد، و از این ترکیبات برای عمکلرد سوختن‌رسانی سلولی استفاده می کند. بدن شما آنزیم‌هایی را برای شکستن و تجزیه قندها، چربی‌ها و پروتئین ترشح می‌کند. سپس هر سلول بدن شما می تواند این سوخت تجزیه شده را برای فرآیندهای هوازی یا بی‌هوازی استفاده کند تا بتواند ATP  (آدنوزین تری فسفات) را که سوخت مورد نیاز سلول‌ها می‌باشد تولید کند. کالری خوراکی‌ها به این ترتیب برای تولید انرژی در هر سلول سوزانده می‌شوند. متابولیسم کلی بدنتان شامل تنفس، انقباض، گردش خون، نگهداشتن دمای بدن، هضم غذا، از بین بردن مواد زاید و دیگر عملکردهای مغزی و سیستم ایمنی بدن می باشد. سرعت کالری‌سوزی شما سرعت متابولیسم نامیده می‌شود. یعنی نباید تصور کنید که بدن شما صرفا برای ورزش کالری مصرف می‌کند؛ حتی فعالیت های روزانه و فعالیت های داخل بدن نیز نیازمند تولید سوخت هستند اما حین ورزش این نیاز بیشتر میشود.

در طی ورزش، شما نه تنها متابولیسم را در ماهیچه های خود، بلکه همچنین در سیستم تنفسی و گردش خون خود نیز افزایش می‌دهید. شما به سرعت بیشتری برای تنفس و ضربان قلب برای ارائه اکسیژن و مواد مغذی به عضلات تان احتیاج دارید. بدن شما نیز باید همچنین برای جلوگیری از گرمای بیش از حد کارهایی مانند تعریق را انجام دهد.

متابولیسم هوازی و متابولیسم بی‌هوازی

متابولیسم بی‌هوازی به اندازه متابولیسم هوازی کارآمد نیست. یک مولکول گلوکز در متابولیسم بی‌هوازی تنها می‌تواند 3 مولکول ATP  تولید کند، در حالی‌که این تعداد در متابولیسم هوازی 39 مولکول می‌باشد.

متابولیسم بی‌هوازی تنها می‌تواند از گلیکوژن و گلوکز استفاده کند در حالی‌که متابولیسم هوازی می‌تواند چربی‌ها و پروتئین را نیز بشکند. تمرینات شدید در ناحیه بی‌هوازی و در ناحیه قرمز(شدت بسیار زیاد ورزش) یا مقیاس بورگ (RPE) 8-10 با ضربان قلب بیش از 85 درصد از حداکثر ظرفیت ضربان قلب شما، باعث استفاده از متابولیسم بی‌هوازی در ماهیچه‌ها برای تامین سوخت‌شان می‌باشد.

در حالی که بدن شما به طور طبیعی از مسیرهای انرژی استفاده می کند تا بهترین کار را انجام دهد، شما نیز می توانید شدت ورزش را تعیین کنید. برنامه‌های تمرینی برای رشته‌های ورزشی و فعالیت‌های مختلف برای استفاده بهتر از متابولیسم هوازی و متابولیسم بی‌هوازی طراحی شده‌اند. برای مثال (هرچند به شکل بهتری در مقاله دوومیدانی توضیح داده شده است) ماده‌های دویدن از 60-متر داخل سالن گرفته تا 200-متر سوخت اصلی به شکل بی‌هوازی بوده و ماده‌های 400-متر (که درصدی به شکل بی‌هوازی و هوازی تولید می‌شود) و 800-متر تا 3000-متر که به دوهای نیمه-استقامت مشهور هستند و هرچقدر به سمت مسافت 5-کیلومتر نزدیک شویم، متابولیسم هوازی کم‌کم تبدیل به تولیدکننده اصلی انرژی خواهد شد طوری که ماده‌های 5-کیلومتر تا التراماراتن دویدن را از نوع متابولیسم هوازی می‌دانند؛ یعنی درصد زیادی از انرژی به شکل هوازی تولید می‌شود.

متابولیسم بی هوازی و نقش لاکتیک در طول ورزش

لاکتات یک واسطه متابولیک حیاتی و منبع انرژی است که در طول تجزیه گلوکز تولید می‌شود و به عنوان سوخت حیاتی برای عضلات و قلب، پیش‌ساز تولید قند خون و یک مولکول سیگنال‌دهنده عمل می‌کند. در واقع وقتی فعالیت شما شدید می‌شود، بدن فرصت کافی برای استفاده از اکسیژن جهت تولید انرژی ندارد (مانند مسیر هوازی تولید انرژی در حضور اکسیژن)؛ بنابراین، سلول‌ها قند را سریع می‌شکنند (پیرووات تولید می‌شود) و آنزیم مخصوص (لاکتات دهیدروژناز)، آن را فوراً به لاکتات تبدیل می‌کند تا بدن بتواند بدون وقفه به فعالیت خود ادامه دهد.

برخلاف تصور رایج چندین دهه گذشته، لاکتات نه تنها محصول زائد نبوده بلکه، حتی به عنوان یک سوخت حیاتی برای عضلات و قلب و مغز عمل می‌کند و همچنین باعث خستگی عضلانی نخواهد شد.

لاکتات تولیدشده طی فرایند بی‌هوازی (بدون نیاز به اکسیژن) گلیکولیز، طی یک مسیر متابولیک به اسم چرخه کوری به کبد انتقال داده شده و دوباره به گلوکز تبدیل شده و به عضلات برمی‌گردد.

گلیکولیز فرآیندی است که در آن گلوکز به پیرووات تبدیل می‌شود و انرژی موردنیاز عضلات را به‌سرعت تأمین می‌کند. این مسیر برای تمام فعالیت‌های حرکتی، از پیاده‌روی روزانه گرفته تا دویدن ماراتن، حیاتی است. پیرووات تولیدشده سپس می‌تواند وارد یکی از دو مسیر شود: اگر شدت فعالیت پایین باشد، تقریباً تمام آن وارد چرخه کربس شده و برای تولید انرژی پایدار استفاده می‌شود؛ بنابراین لاکتات بسیار کمی تولید می‌شود. اما با افزایش شدت تمرین، سرعت تولید پیرووات از توانایی چرخه کربس برای مصرف آن بیشتر می‌شود. در نتیجه، بخشی از پیرووات توسط آنزیم لاکتات دهیدروژناز به لاکتات تبدیل می‌شود و غلظت لاکتات در خون افزایش می‌یابد.

لاکتات چه تفاوتی با اسیدلاکتیک دارد؟

برخلاف تصور رایج که لاکتات را اسیدلاکتیک عنوان می‌کنند و در بیشتر منابع هم این دو را به جای هم به کار می‌برند؛ بااین‌حال ساختار شیمیایی آنها با هم متفاوت است. اسیدلاکتیک و لاکتات فقط از نظر یک هیدروژن با هم تفاوت دارند. اما در محیط بدن آنچه که تولید می‌شود، لاکتات است.

فرمول اسیدلاکتیک به این شکل C₃H₆O₃ بوده و فرمول لاکتات نیز به این شکل C₃H₅O₃ است. اسیدلاکتیک در محیط‌های بسیار اسیدی تشکیل می‌شوند؛ اما مایعات و خون انسان، حالت اسیدی ندارند و محیط خنثی تا قلیایی هستند.

به‌محض اینکه اسیدلاکتیک در سلول‌های بدن تشکیل شود، به سرعت و در کسری از ثانیه یون هیدروژن خود را آزاد می‌کند و به لاکتات تبدیل می‌شود؛ بنابراین، بیش از ۹۹ درصد این ماده در بدن به شکل لاکتات وجود دارد؛ بنابراین اینکه در بیشتر منابع از اسیدلاکتیک حرف زده شده است، اشتباه بوده و باید از لاکتات استفاده کنیم.

یک باور غلط رایج درباره لاکتات

همان‌طور که در کتاب علم دویدن اوون اندرسون در فصل آستانه لاکتات آورده شده است، لاکتات مسئول سوزش و خستگی عضلات حین و بعد تمرینات شدت بالا نیست. در واقع برعکس این تصور، لاکتات یک سوخت ارزشمند برای قلب و عضلات محسوب می‌شود. سوزش عضلات، امروزه بیشتر به تجمع یون هیدروژن آزاد شده و در نتیجه اسیدی‌شدن محیط و واکنش فرماندار عصبی به‌منظور خودمراقبتی با تولید خستگی برای مانع‌شدن از ادامه آسیب به عضلات و بدن است.

به‌مرور زمان با تمرینات آستانه لاکتات بیشتر، فرماندار عصبی آسان‌گیرتر شده و همچنین به دلیل بالارفتن آستانه، این احساس سوزش و گرفتگی، دیرتر از گذشته اتفاق می‌افتد و این یعنی دونده توانسته است از نظر فیزیولوژیکی، پیشرفت کند؛ که قطعاً نتیجه آن را در عملکرد تمریناتی خود مشاهده خواهد کرد.

حقایق جالب متابولیسم بی‌هوازی

وزنه‌برداری و دیگر ورزش‌های قدرتی از متابولیسم بی‌هوازی استفاده می کنند وقتی که شما باید در کوتاه ترین زمان بیشترین شدت را تحمل کنید. همچنین فعالیت‌هایی که باید در زمان کمی، بیشترین نیرو یا خروجی را اعمال کنید مانند دوهای سرعتی، انواع پرش و … نیز جزو فعالیت‌های از نوع متابولیسم بی‌هوازی دسته‌بندی می‌شوند.

  • وقتی که خیلی سریع می دوید یا رکاب می زنید، بدن شما برای دریافت انرژی کافی از متابولیسم بی‌هوازی بهره خواهد برد.
  • ماهیچه‌های دونده‌های سرعت از متابولیسم بی‌هوازی برای سوخت رسانی به عضلات شان در طول انفجارهای سریع استفاده می کنند.
  • فیبرهای تند-عضلانی به متابولیسم بی هوازی برای انقباضات سریع متکی هستند، اما سریعتر هم خسته می شوند.
  • با تمرینات اینتروال با شدت بالا، شما می توانید یک تمرین هوازی معمولی مانند استقامت را به یک تمرین بی هوازی تبدیل کنید، چون وقتی که بیشتر از 90 درصد حداکثر ضربان قلب استفاده کنید، استفاده از متابولیسم بی هوازی ضروری خواهد بود. البته دوهای اسپرینت یا سرعت تمام توان درصد زیادی از تولید سوخت را به شکل بی‌هوازی انجام می‌دهند.
متابولیسم هوازی | متابولیسم بی هوازی

فسفوکراین و نقش آن در متابولیسم بی‌هوازی

فسفوکراتین یکی از سریع‌ترین منابع تأمین انرژی در عضله است و به‌ویژه در فعالیت‌های بسیار شدید و کوتاه‌مدت نقش کلیدی دارد.

فسفوکراتین یا کراتین فسفات، ترکیبی پرانرژی است که در مقادیر نسبتاً زیاد داخل عضلات ذخیره می‌شود و به‌عنوان یک ذخیره سریع برای بازسازی آدنوزین تری‌فسفات عمل می‌کند. از آنجا که ذخایر آدنوزین تری‌فسفات در عضله بسیار محدود هستند، در شروع فعالیت شدید نمی‌توانند برای مدت زیادی انرژی مورد نیاز انقباض عضله را تأمین کنند. در این شرایط، فسفوکراتین با کمک آنزیم کراتین کیناز، گروه فسفات خود را به آدنوزین دی‌فسفات منتقل کرده و به‌سرعت آدنوزین تری‌فسفات جدید تولید می‌کند.

نقش اصلی فسفوکراتین در متابولیسم بی‌هوازی، تأمین فوری انرژی در فعالیت‌های بسیار شدید و کوتاه‌مدت است؛ فعالیت‌هایی مانند استارت دویدن سرعت، پرش، وزنه‌برداری یا حرکات انفجاری. این سیستم برای تولید آدنوزین تری‌فسفات به اکسیژن نیاز ندارد و می‌تواند با سرعت بسیار بالایی انرژی فراهم کند، اما ظرفیت آن محدود است. به همین دلیل، در چند ثانیه نخست فعالیت حداکثری سهم آن بسیار زیاد است و با کاهش ذخایر فسفوکراتین، گلیکولیز بی‌هوازی به‌تدریج نقش بیشتری در تأمین انرژی پیدا می‌کند.

در واقع، فسفوکراتین را می‌توان یک «بافر انرژی» در عضله دانست که از افت سریع آدنوزین تری‌فسفات در زمان افزایش ناگهانی نیاز انرژی جلوگیری می‌کند. پس از پایان فعالیت شدید نیز، بخش عمده فسفوکراتین مصرف‌شده در دوره ریکاوری دوباره بازسازی می‌شود؛ فرایندی که عمدتاً با استفاده از انرژی تولیدشده از متابولیسم هوازی انجام می‌گیرد. بنابراین، میزان ذخایر فسفوکراتین و سرعت بازسازی آن، به‌ویژه در ورزش‌های انفجاری و فعالیت‌های تکراری با شدت بالا، نقش مهمی در حفظ توان و عملکرد دارند.

در دوهای سرعت، فسفوکراتین نقش حیاتی در تأمین انرژی فوری عضلات دارد. در لحظه استارت و مراحل اولیه شتاب‌گیری، نیاز به آدنوزین تری‌فسفات به‌شدت افزایش پیدا می‌کند و فسفوکراتین می‌تواند با سرعت بسیار بالایی این مولکول را بازسازی کند. به همین دلیل، سیستم آدنوزین تری‌فسفات–فسفوکراتین برای تولید توان انفجاری، شتاب‌گیری سریع و رسیدن به سرعت‌های بالا اهمیت ویژه‌ای دارد. در مسابقاتی مانند ۱۰۰ متر، بخش زیادی از انرژی از مسیرهای بی‌هوازی تأمین می‌شود و فسفوکراتین یکی از مهم‌ترین منابع این تأمین انرژی است، هرچند گلیکولیز بی‌هوازی نیز هم‌زمان فعال است.

با ادامه دوی سرعت، ذخایر فسفوکراتین به‌سرعت کاهش پیدا می‌کنند و به همین دلیل سهم نسبی گلیکولیز بی‌هوازی در تأمین انرژی افزایش می‌یابد. برای مثال، یک مرور فیزیولوژیک نشان می‌دهد که در فعالیت‌های سرعتی کوتاه‌تر از ۲۰ ثانیه، سیستم فسفوکراتین و گلیکولیز بی‌هوازی هر دو از مسیرهای اصلی بازسازی آدنوزین تری‌فسفات هستند؛ اما با طولانی‌تر شدن زمان فعالیت و کاهش ذخایر فسفوکراتین، اتکا به گلیکولیز بیشتر می‌شود. بنابراین، فسفوکراتین به‌ویژه برای حفظ توان بسیار بالا در چند ثانیه نخست دویدن اهمیت دارد.

Although the contribution to ATP provision during a 10-s sprint is similar between the creatine phosphate system and anaerobic glycolysis (53% and 44%, respectively), this is substantially changed during a 30-s sprint (23% and 49%, respectively, with 28% from mitochondrial respiration) at a time when phosphocreatine stores are mostly depleted. In contrast, to meet the elevated and sustained energy demand for prolonged exercise (several minutes to several hours), large amounts of ATP are generated by aerobic mitochondrial respiration, with the metabolism of glucose, fatty acids, ketone bodies, and lactate resulting in a higher energy expenditure.

منبع: physiology

نکته مهم این است که در تمرینات تکراری سرعت، میزان و سرعت بازسازی فسفوکراتین بین تکرارها نیز بر عملکرد تأثیر می‌گذارد. هرچه فسفوکراتین بیشتری در دوره استراحت بازسازی شود، دونده توان بیشتری برای تولید قدرت و سرعت بالا در تکرار بعدی خواهد داشت. پژوهش‌ها نیز ارتباط نزدیکی بین بازسازی فسفوکراتین و بازیابی توان در فعالیت‌های سرعتی تکراری نشان داده‌اند.

متابولیسم هوازی

در فرایند های متابولیسم هوازی، بدن انسان از مولکول گلوکز برای تولید 36 مولکول ATP استفاده می کند. ATP حامل انرژی می‌باشد. متابولیسم بی‌هوازی، که برای انقباضات شدید عضلانی استفاده می شود، تنها دو مولکول ATP  تولید می کند، که در نتیجه در مقایسه با متابولیسم هوازی کارایی کمتری دارد.

متابولیسم هوازی بخشی از تنفس سلولی است و انرژی سلول ها از طریق گلیکولیز، چرخه اسید سیتریک، و حمل الکترون/ فسفوریلاسیون تامین می‌شود.

بدن چطور از متابولیسم هوازی استفاده می‌کند

بدن از طریق متابولیسم هوازی برای تامین انرژی در طول روز و فعالیت‌های منظم سلول‌ها، ماهیچه‌ها و دیگر اعضای بدن استفاده می‌کند. این به این دلیل است که شما میزان متابولیسم پایه دارید، سطح کالری‌سوزی مورد نیاز فقط برای حفظ عملکرد طبیعی بدن، صرف نظر از فعالیت بدنی که باعث کالری سوزی می شود. یک بدن زنده همیشه حتی در حالت استراحت نیز کالری مصرف می‌کند.

در متابولیسم هوازی ریه های شما اکسیژن را جذب می کنند تا توسط هموگلوبین به بافت‌هایتان منتقل شوند. اکسیژن استفاده شده در متابولیسم هوازی برای اکسیداسیون کربو هیدرات‌ها استفاده می شود و اتم های اکسیژن در نهایت به کربن مولکول دی اکسید کربن که دفع می شود متصل می‌شوند.

تنها محصولات جانبی تولید شده در فرایند متابولیسم هوازی کربوهیدرات ها، کربن دی اکسید و آب می باشند. بدن شما از طریق تنفس، ادرار، و تعریق این محصولات جانبی را دفع می کند. در مقایسه با متابولیسم بی هوازی که منجربه تولید یون هیدروژن می‌شود، محصولات جانبی تولید شده با متابولیسم هوازی راحت‌تر از بدن می توانند دفع شوند. البته با بهبود آستانه لاکتات به خصوص آستانه لاکتات هوازی میتوان حتی این قابلیت را بهتر هم بهبود بخشید.

فواید استفاده از متابولیسم هوازی

ورزش هوازی با ضربان قلب کمتری از 85 درصد حداکثر ضربان قلب انجام می‌شود و از انقباضات شدید عضلانی استفاده نمی‌شود. بدن شما قادر به حفظ جریان انرژی ثابت با شکستن کربوهیدرات ها و چربی ها با فرایند های متابولیک هوازی است.

در طول ورزش، با استفاده از متابولیسم هوازی برای انرژی، درد عضلانی کمتری در مقایسه با متابولیسم بی هوازی رخ می دهد.هر چند در دوهای شدت بالای بی هوازی سرعتی، احساس سوزش بیشتری به دلیل تجمع یون هیدروژن و فرماندار عصبی خواهید داشت اما دوهای هوازی به خصوص در مناطق آستانه لاکتات یا منطقه 3 ضربان قلب تمرینی و دو منطقه 4 ضربان قلب تمرینی یا دوهای VO2 max یا دوهای اینتروال هم به دلیل تجربه آستانه لاکتات می‌توانند احساس سختی راحت تا سخت را بدهند. این نوع تمرینات باعث ایجاد دردهای ناگهانی عضلانی نیز که در روز بعد احساس خواهید کرد، می شود.تمرینات قدرتی، پریدن، و تمرینات سرعتی انواع معمولی از ورزش هایی هستند که از فرایند های متابولیسم بی هوازی استفاده می کنند.

در ورزش های با شدت پایین تا متوسط، شما به اندازه کافی نفس می کشید و نیاز های عضلات شما به    ATP به آرامی و به اندازه کافی تامین می شود که باعث می شود شما بتوانید گلیکوژن را به گلومز تبدیل کرده و چربی ذخیره شده را برای تولید انرژی مصرف کنید.

جدول مقایسه متابولیسم هوازی و بی‌هوازی

ویژگیمتابولیسم هوازیمتابولیسم بی‌هوازی
تعریفتولید انرژی با استفاده از اکسیژنتولید انرژی بدون وابستگی مستقیم به اکسیژن
محل اصلی تولید انرژیعمدتا میتوکندریعمدتا سیتوپلاسم
سرعت تولید ATPنسبتا آهسته‌تربسیار سریع
ظرفیت تولید ATPبسیار زیادمحدودتر
سوخت اصلیکربوهیدرات و چربی؛ در شرایط خاص پروتئینعمدتا کربوهیدرات و فسفوکراتین
سیستم‌های اصلیفسفوریلاسیون اکسیداتیوسیستم فسفاژن و گلیکولیز بی‌هوازی
مدت فعالیت غالبفعالیت‌های طولانی‌ترفعالیت‌های کوتاه و شدت بالای انفجاری
شدت فعالیتکم تا متوسط و همچنین بخشی از فعالیت‌های شدیدعمدتا شدت‌های بسیار بالا
مثال ورزشیدویدن آرام، دوی طولانی، دوچرخه‌سواری طولانیدو سرعت، پرش، وزنه‌برداری
فیبر عضلانی غالبنوع I؛ در شدت‌های بالاتر نوع IIa نیز مشارکت می‌کندنوع II، به‌خصوص IIx/IIa
تراکم میتوکندریزیادمعمولا کمتر از فیبرهای نوع I
مویرگ‌رسانیزیادکمتر
میوگلوبینبیشترکمتر
تحمل خستگیبالاپایین‌تر
تجمع لاکتاتدر شدت‌های پایین کم؛ در شدت‌های بالا افزایش می‌یابددر فعالیت‌های شدید گلیکولیتیک، تولید لاکتات افزایش می‌یابد
استفاده از چربیقابل‌توجه، به‌خصوص در شدت پایین‌ترنقش خیلی محدودتر
وابستگی به اکسیژنمستقیم و مهمبرای تولید سریع انرژی از مسیرهای بی‌هوازی ضروری نیست
نقش در دو استقامتبسیار مهمهمچنان در شتاب‌گیری، سربالایی و پایان مسابقه مشارکت دارد
نقش در دو سرعتمحدودتر نسبت به بی‌هوازیبسیار مهم
مثال روزمرهپیاده‌روی طولانی، فعالیت روزانه، بالارفتن آرام از پله‌هابالارفتن سریع از چند پله، بلندکردن وزنه سنگین، واکنش جنگ و گریز
هدف اصلیتمین پایدار انرژی برای مدت طولانیتأمین سریع انرژی در زمان کوتاه

انواع ورزش‌های هوازی

یکی از آسان ترین تمرینات هوازی پیاده‌روی در انواع است، که باعث می شود کمی تنفس برایتان سخت باشد، اما هنوز هم می توانید قادر به صحبت و ادای کامل جملات باشید. یک تمرین هوازی 30 دقیقه ای در روز می توانید سطح توصیه شده برای فعالیت بدنی را برای ارتقای سلامتی فراهم کند.

دویدن، دوچرخه‌سواری، قایق‌سواری، شنا و اسکی و ورزش های ماشین کاردیو مانند دستگاه ایلیپتیکال، اسکی شامل ورزش های هوازی می باشند. شما همچنین می توانید به عنوان یک تمرین هوازی برقصید. این فعالیت ها حتی با شدت زیاد و متوسط هم هوازی هستند، البته اگر ضربان قلب شما زیر 85 درصد حداکثر ضربان قلب شما نگهداشته شود.

در حالیکه یوگا و تایچی از متابولیسم هوازی استفاده می کنند، معمولا ضربان قلب را به اندازه کافی برای تمرینات هوازی متوسط و شدید افزایش نمی دهند.

کاهش وزن و متابولیسم هوازی

اگر هدف شما کاهش وزن از طریق ورزش می باشد، متابولیسم هوازی دوست شماست، زیرا از چربی ها برای تولید انرژی استفاده می کند. همچنین قند های موجود و دخیره شده(کربوهیدرات ها) در سلول های شما را مصرف می کند. غذایی که می خورید می تواند انرژی از دست رفته تان را دوباره بازیابی کند. اگر کالری بیشتر از آنچه که سوزانده اید، نخورید، بدنتان کالری اضافی را به عنوان چربی ذخیره نمی کند. البته ورزش‌های بی‌هوازی با اینکه از چربی به عنوان سوخت ترجیبی استفاده نمی‌کنند اما می‌توانند به کالری‌سوزی بیشتر در حین تمرین و حتی بعد از تمرین نیز کمک کنند.

در کل اگر هدف سلامتی دارید، پیروی از یک برنامه متعادل شامل فعالیت‌های بی‌هوازی مانند دوهای سرعتی، و دوهای منطقه 1 یا 2 در کنار تمرینات قدرتی می‌تواند به بهزیستی شما کمک زیادی کند.

سوالات رایج متابولیسم هوازی و متابولیسم بی‌هوازی

01. ۱. متابولیسم هوازی چیست؟

فرآیندی است که در آن بدن با استفاده از اکسیژن، انرژی ذخیره‌شده در مواد غذایی، به‌ویژه کربوهیدرات‌ها و چربی‌ها، را برای تولید ATP استفاده می‌کند. این مسیر ظرفیت بالایی دارد و برای فعالیت‌های طولانی بسیار مهم است.

۲. متابولیسم بی‌هوازی چیست؟

به مسیرهایی گفته می‌شود که می‌توانند بدون نیاز مستقیم به اکسیژن برای تولید سریع ATP فعالیت کنند. مهم‌ترین آن‌ها سیستم فسفاژن و گلیکولیز بی‌هوازی هستند.

۳. آیا متابولیسم بی‌هوازی یعنی بدن اصلاً اکسیژن مصرف نمی‌کند؟

خیر. این یکی از رایج‌ترین سوءبرداشت‌هاست. در هنگام یک دوی سرعت نیز سیستم هوازی فعال است؛ فقط در لحظات ابتدایی و فعالیت‌های بسیار شدید، سهم مسیرهای بی‌هوازی بسیار بیشتر می‌شود.

۴. کدام سیستم انرژی سریع‌تر است؟

سیستم‌های بی‌هوازی می‌توانند ATP را با سرعت بسیار بالاتری در اختیار عضله قرار دهند، اما ظرفیت آن‌ها محدودتر است.

۵. کدام سیستم انرژی برای دویدن طولانی مهم‌تر است؟

متابولیسم هوازی. هرچه مدت فعالیت بیشتر شود، اهمیت تولید انرژی هوازی بیشتر می‌شود.

۶. آیا دوی ۱۰۰ متر کاملاً بی‌هوازی است؟

خیر. سهم بی‌هوازی بسیار زیاد است، اما سیستم هوازی نیز در همان مسابقه فعال است. ضمن اینکه سهم سیستم‌های انرژی به مدت و شدت فعالیت و سطح آمادگی ورزشکار بستگی دارد.

۷. دو ماراتن کاملاً هوازی است؟

خیر. سیستم هوازی غالب است، اما مسیرهای بی‌هوازی در شتاب‌گیری‌ها، سربالایی‌ها، تغییر ریتم و پایان مسابقه نیز نقش دارند.

۸. لاکتات محصول متابولیسم بی‌هوازی است؟

این توضیح قدیمی و بیش‌ازحد ساده‌شده است. لاکتات در شرایط مختلف تولید می‌شود و حتی در حالت استراحت نیز وجود دارد. در فعالیت شدید، تولید آن افزایش می‌یابد و می‌تواند بین بافت‌های مختلف جابه‌جا و به‌عنوان سوخت استفاده شود.

۹. آیا هرچه ورزشکار سریع‌تر بدود، متابولیسم بی‌هوازی بیشتر می‌شود؟

به‌طور کلی با افزایش شدت، سهم انرژی بی‌هوازی افزایش پیدا می‌کند؛ اما مرز مشخصی وجود ندارد که ناگهان بدن از «هوازی» به «بی‌هوازی» تغییر کند. هر دو سیستم هم‌زمان کار می‌کنند.

10. چرا بدن در فعالیت شدید بیشتر سراغ کربوهیدرات می‌رود؟

چون کربوهیدرات می‌تواند با سرعت بالاتری نسبت به چربی برای تأمین انرژی مورد استفاده قرار گیرد و در شدت‌های بالا، این سرعت اهمیت زیادی پیدا می‌کند.

11. سیستم فسفاژن چیست؟

سریع‌ترین سیستم تأمین انرژی برای انقباض عضلانی است و از ATP ذخیره‌شده و فسفوکراتین استفاده می‌کند. در فعالیت‌های بسیار کوتاه و انفجاری مانند استارت دوی ۱۰۰ متر، پرش و یک تکرار سنگین وزنه‌برداری اهمیت زیادی دارد.

12. گلیکولیز بی‌هوازی چیست؟

مسیر تجزیه گلوکز یا گلیکوژن برای تولید سریع ATP است که در شدت‌های بالا اهمیت پیدا می‌کند و با افزایش تولید لاکتات همراه است.

سیروان آلی

من سیروان آلی هستم، تولیدکننده محتوا و مترجم تخصصی در حوزه‌ علم دویدن. بیش از ده ساله که به آموزش و راهنمایی دونده‌ها در سطوح مختلف — از مبتدی تا دونده‌های استقامت حرفه‌ای — مشغولم. در این مدت، بیش از 5 هزار مقاله و محتوای آموزشی درباره‌ی دویدن، فرم صحیح بدن، تمرین، تغذیه و پیشگیری از مصدومیت و ..... در وبسایت، اینستاگرام و تلگرام منتشر کرده‌ام و هدفم همیشه این بوده که دانش علمی دویدن را به زبان ساده و کاربردی در اختیار همه قرار دهم. من تا امروز 7 کتاب تخصصی در حوزه‌ی دویدن را ترجمه کرده‌ام: علم دویدن نوشته‌ی اوون اندرسون، علم دویدن مصور، آموزش دویدن و ماراتن، من از دویدن متنفرم، فرم دویدن و راهنمای مصدومیت، کتابچه 52 تمرین. دویدن برای من فقط یک ورزش نیست؛ یک عشق است. باور دارم که هر کسی می‌تواند یاد بگیرد هوشمندانه‌تر، مؤثرتر و بدون مصدومیت بدود — و مهم‌تر از همه اینکه دویدن در خون همه ما انسان‌ها است. همه ما دونده متولد می‌شویم فارغ از نژاد، جنسیت، ترکیب بدنی و ... اما باید با علم و اصول آن را شروع کنیم تا به شکل ایمن و اصولی پیشرفت کنیم و احتمال آسیب را کاهش دهیم؛ اهدافی که دقیقا در این وبسایت دنبال می‌کنیم.

‫2 دیدگاه ها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا